Cảnh báo tái diễn hạn hán, xâm nhập mặn gay gắt ở ĐBSCL

01/10/2020 06:15

Chuyên gia khí tượng nhận định, xâm nhập mặn vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) mùa khô năm nay có thể còn gay gắt hơn trước.

Cảnh báo tái diễn hạn hán, xâm nhập mặn gay gắt ở ĐBSCL 1
Hạn hán, xâm nhập mặn tại ĐBSCL mùa khô 2020 - 2021 có thể gay gắt hơn trước

Lũ thấp nhất trong vòng 10 năm qua

Theo ông Vũ Đức Long, Phó giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn (KTTV) quốc gia, Tổng cục KTTV, mùa mưa năm 2020 trên lưu vực sông Mê Kông xuất hiện muộn so với trung bình nhiều năm (TBNN). Đáng chú ý, tổng lượng mưa trên toàn lưu vực ở mức thấp hơn so với TBNN. Dòng chảy về ĐBSCL từ đầu mùa lũ đến nay ở mức rất thấp so với TBNN và thấp hơn cùng kỳ năm 2015, 2019.

Cụ thể, tại lưu vực sông Mê Kông, sau đợt hạn mặn khốc liệt đầu năm 2020, dù đã bước vào mùa lũ nhưng lượng mưa vẫn tiếp tục sụt giảm. “Từ đầu tháng 6 đến nay, tổng lượng mưa khu vực thượng nguồn Trung Quốc thấp hơn so với TBNN khoảng 25% và cao hơn cùng kỳ năm 2019 khoảng 10%. Tổng lượng mưa ở vùng thượng lưu sông Mê Kông ở mức cao hơn TBNN và năm 2019 từ 10 - 25%, ở vùng trung, hạ lưu phổ biến thấp hơn TBNN và năm 2019 từ 25 - 45%”, ông Long phân tích.

Riêng tại khu vực ĐBSCL tổng lượng mưa ở mức xấp xỉ và thấp hơn TBNN từ 10 - 40%. “Hiện tại, mực nước cao nhất vùng đầu nguồn sông Cửu Long thấp hơn TBNN từ 1,15 - 2,0m, thấp hơn cùng kỳ năm 2019 từ 1,05 - 1,65m và năm 2015 từ 0,1 - 0,45m. Tổng lượng dòng chảy vào ĐBSCL tại 2 trạm Tân Châu và Châu Đốc từ tháng 6 đến nay chỉ bằng 55% giá trị TBNN, nghĩa là thiếu tới 65 tỷ m3”, ông Long dẫn giải.

Theo thông tin dự báo khí tượng, cuối tháng 9 và tháng 10, lượng mưa trên lưu vực có thể sẽ được cải thiện và lượng mưa sẽ tăng tới mức TBNN. Tuy nhiên, thường vào đầu mùa lũ, các hồ chứa bắt đầu tích nước theo quy trình.

Do vậy, mặc dù có thể có sự gia tăng đóng góp dòng chảy của mưa nhưng vì nền tài nguyên nước trên lưu vực nửa đầu mùa lũ đang ở mức rất thấp (kể cả mực nước các hồ chứa), nên mực nước dọc dòng chính sông Mê Kông không thể tăng cao và vẫn bị thấp hơn so với TBNN. Các hồ chứa vẫn tiếp tục tích cực tích nước để đảm bảo phát điện trong mùa khô tới.

Trong các tháng tiếp theo, vùng hạ lưu sông Mê Kông vẫn tiếp tục có mưa, tuy nhiên tổng lượng mưa trên toàn lưu vực sông Mê Kông vẫn thiếu hụt nhiều so với TBNN. Theo đánh giá sơ bộ, tổng lượng dòng chảy qua hai trạm Tân Châu và Châu Đốc trong toàn bộ mùa lũ năm 2020 dự kiến chỉ đạt khoảng 55% TBNN (thiếu khoảng 130 tỷ m3) và thấp hơn cùng kỳ năm 2019 khoảng 15%.

Như vậy, về tổng lượng nước lũ, năm 2020 có thể sẽ có mùa lũ thấp nhất trong vòng 10 năm vừa qua. Các trạm vùng hạ nguồn sông Cửu Long lên theo triều, đỉnh lũ phổ biến ở mức báo động 2 đến báo động 3, có nơi trên báo động 3, nguy cơ cao xảy ra ngập lụt tại một số vùng trũng thấp, ven sông, đặc biệt tại các thành phố Cần Thơ, Vĩnh Long.

Kịch bản khó lường của mùa khô 2020 - 2021

Nhận định về khả năng hạn hán, xâm nhập mặn trong mùa khô năm 2020 - 2021, ông Long phân tích: Tổng lượng dòng chảy trong những tháng mùa khô 2020 - 2021 từ thượng nguồn sông Mê Kông về ĐBSCL ở mức thiếu hụt từ 20 - 35% so với TBNN (tương đương năm 2019), tình trạng thiếu nước, xâm nhập mặn sẽ diễn ra sớm và gay gắt.

Thời gian xâm nhập mặn ở cửa sông Cửu Long có thể xuất hiện sớm từ khoảng đầu tháng 12, trong đó xâm nhập mặn cao tập trung vào tháng 2 (từ ngày 10 - 14/2, từ ngày 24 - 28/2), tháng 3 (từ ngày 12 - 16/3, từ ngày 25 - 29/3); riêng các sông Vàm Cỏ, sông Cái Lớn vào tháng 3, tháng 4 (từ ngày 10 - 14/4, từ ngày 24 - 28/4).


Tuy nhiên, dự báo khí quyển khả năng chuyển sang trạng thái pha lạnh (La Nina) vào các tháng cuối năm 2020 và đầu năm 2021 nên lượng mưa trong các tháng mùa khô tại vùng ĐBSCL có khả năng cao hơn TBNN và xuất hiện các đợt mưa trái mùa nên tình hình hạn hán, xâm nhập mặn ở ĐBSCL có khả năng ít khốc liệt hơn năm 2019.

“Tình hình hạn hán, xâm nhập mặn trong mùa khô 2020 - 2021 sẽ ảnh hưởng rất lớn đến đời sống sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, thủy sản và diện tích trồng cây ăn trái ở ĐBSCL, đặc biệt tại các huyện: Thủ Thừa, Bến Lức, Tân Trụ, Cần Đước, Cần Giuộc (Long An); huyện Tân Phước, Châu Thành, Gò Công Đông, Gò Công Tây, Tân Phú Đông (Tiền Giang); huyện Ba Tri, Giồng Trôm, Thạnh Phú, Chợ Lách (Bến Tre); huyện Trà Ôn, Vũng Liêm, Mang Thít, Long Hồ, Tam Bình (Vĩnh Long); huyện Trà Cú, Châu Thành (Trà Vinh)... Ngoài ra, do thiếu hụt nguồn nước dẫn đến mực nước trên sông và các kênh rạch ở mức thấp, nguy cơ cao xảy ra sạt lở bờ sông và các kênh rạch trong thời gian này, đặc biệt là trên các sông chính” ông Long cảnh báo.

Đáng chú ý, theo ông Long, trong trường hợp cực đoan, mưa trái mùa xảy ra ít, kết hợp với việc sử dụng, khai thác tài nguyên nước trên các dòng nhánh và trữ nước tại các đập vùng thượng nguồn gia tăng, tình trạng hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn ở ĐBSCL sẽ diễn ra tương tự mùa khô năm 2019 - 2020 và có thể còn gay gắt hơn.

Hoàng Ngân