Kỳ cuối: Đã đến lúc phải tái cấu trúc VDB

10/04/2014 07:27

Quản lý lượng vốn lớn, song hành lang pháp lý cũng như mô hình, cách thức tổ chức, vận hành, quản lý, giám sát của VDB lại tồn tại nhiều lỗ hổng.

kỳ cuối: Đã đến lúc phải tái cấu trúc vdb
Một phòng giao dịch của VDB 

Hành lang pháp lý lỏng lẻo


Theo chuyên gia ngân hàng Nguyễn Trí Hiếu, ở các nước phát triển như Đức, Nhật Bản hoặc ngay ở các nền kinh tế thị trường mới nổi như: Hàn Quốc, Indonesia, Philippines... hoạt động của ngân hàng chính sách về đầu tư phát triển đều được điều chỉnh bởi một luật riêng. Ở đó, quy định rất chặt chẽ, cụ thể về cách thức tổ chức, quy trình, vận hành, quản trị rủi ro... 


Trong khi đó, ở Việt Nam, chính sách tín dụng đầu tư phát triển đã được thực thi hơn 10 năm, song đến nay, văn bản pháp lý cao nhất để điều chỉnh chủ trương này vẫn là một văn bản ở tầm Nghị định của Chính phủ. Bản thân VDB cũng được thành lập (trên cở sở tổ chức lại Quỹ Hỗ trợ phát triển) bởi một Quyết định của Thủ tướng Chính phủ (số 108/2006/QĐ-TTg ngày 19/5/2006). 
 

* Nguyên Thống đốc NHNN Cao Sỹ Kiêm: 

Một trong những vấn đề yếu nhất của VDB là chất lượng tín dụng, do VDB như một “anh con nuôi” với cơ chế hoạt động lỏng lẻo, quản lý thiếu chặt chẽ. Dù không trực thuộc NHNN, VDB vẫn phải được áp những tiêu chí, chuẩn mực an toàn, kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ như một tổ chức tín dụng. 

 

* Chuyên gia Nguyễn Trí Hiếu: 

Với mô hình, tiêu chí hoạt động như hiện nay, VDB cần phải được ban hành một quy chế riêng, từ cách thức tổ chức, quy trình vận hành, nguồn vốn, quản trị rủi ro... Theo tôi, trong trường hợp đó, Quốc hội phải là người chắp bút để ban hành quy chế này.

Trong quá trình hoạt động, VDB được Thủ tướng Chính phủ giao thêm một số nhiệm vụ bằng các quyết định, như Quyết định số 30/2009/QĐ-TTg ngày 23/2/2009 về việc hỗ trợ đối với người lao động mất việc làm trong doanh nghiệp gặp khó khăn do suy giảm kinh tế. 

Tại phiên chất vấn nguyên Bộ trưởng Bộ Tài chính Vương Đình Huệ tại kỳ họp Quốc hội cuối năm 2011, Phó chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Quốc hội Lê Thị Nga, đã băn khoăn, chế độ pháp lý cho VDB - chỉ được điều chỉnh bởi một văn bản dưới luật như vậy liệu đã ổn chưa? 


Bản thân mô hình, cách thức tổ chức, hoạt động của VDB trong điều kiện thực tế tại Việt Nam cũng hàm chứa rất nhiều rủi ro. Nguồn vốn huy động chủ yếu là kỳ hạn ngắn, song cho vay chủ yếu là kỳ hạn dài như Báo Giao thông đã phân tích tại bài “Chất lượng tín dụng yếu kém”. Với hoạt động cho vay, việc đối tượng cho vay vốn liên tục được thay đổi, mở rộng (giai đoạn 2000-2004, các loại đối tượng trong danh mục chỉ được ưu đãi khi đầu tư vào các vùng, địa bàn khó khăn thì trong giai đoạn 2004 - 2011 đã mở rộng ra cả nước) cũng hàm chứa nguy cơ nợ xấu. 


Mặt khác, chính sách cho vay theo chỉ định làm gia tăng khó khăn trong bảo toàn vốn và gia tăng mức cấp bù ngân sách (như Chương trình mía đường, Chương trình đánh bắt cá xa bờ; Chương trình tăng tốc dệt may... để lại nợ xấu 5.268 tỷ đồng; Chương trình cho vay đóng tàu biển của Vinashin, nợ khoanh, khó thu hồi trên 2.900 tỷ đồng...).


Bản thân chính sách ưu đãi về lãi suất, áp dụng “cào bằng” không phân biệt mức sinh lời và độ rủi ro của từng dự án vay vốn ít nhiều làm nảy sinh tâm lý ỷ lại, thậm chí dây dưa, chây ỳ trong nghĩa vụ trả nợ, làm nợ xấu cao. 

“Cha chung không ai khóc”


Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Vừa và nhỏ, nguyên Thống đốc NHNN Cao Sỹ Kiêm cho rằng, VDB đang thực hiện một số chức năng của một ngân hàng thương mại (như huy động, cho vay, thanh toán)... nguồn vốn thì do Bộ Tài chính cấp phát, song lại trực thuộc Chính phủ quản lý. Khách hàng của VDB phần lớn được chỉ định vay và hưởng nhiều ưu đãi về lãi suất, tuy nhiên, tiêu chí vay vốn hay bảo lãnh chưa rõ ràng và đây chính là lỗ hổng, dễ dẫn đến xin - cho; Mặt khác, cơ chế về quyền hạn, trách nhiệm không rõ ràng và cả hai yếu tố này đều dễ dẫn đến tiêu cực; Hàng loạt sai phạm tại VDB bị phát hiện, xử lý vừa qua là minh chứng cho điều đó. “Cơ sở pháp lý chưa đầy đủ; Cơ quan quản lý cũng chưa rõ ràng, tiêu chí cấp phát vốn, ưu đãi thiếu minh bạch, công tác quản lý còn lỏng lẻo”, ông Cao Sỹ Kiêm khái quát. 


Khía cạnh không thể không đề cập khác, theo một chuyên gia tài chính là: VDB có chủ sở hữu là Nhà nước. “Đã là vốn Nhà nước, ít nhiều có tâm lý “cha chung không ai khóc”. Có phải VDB cũng theo tư duy đó, quan điểm đó, cảm xúc đó để rồi đẻ ra cách hành động, ứng xử, làm việc như thế hay không?”, chuyên gia này đặt câu hỏi. 


Từ những bất cập trên, đã đến lúc chúng ta cần đặt yêu cầu phải tái cấu trúc VDB; Thậm chí, có thể xem xét sự tồn tại của ngân hàng này, nếu tình trạng quản lý kém hiệu quả, để thất thoát vốn còn tiếp diễn. Trong trường hợp đó, hoàn toàn có thể giao việc quản lý các dự án vay được ưu đãi lãi suất cho các ngân hàng thương mại, như họ đã thực hiện với chương trình cho vay kích cầu năm 2008 hay gói cho vay bất động sản 30.000 tỷ đồng đang triển khai hiện nay.

Thảo Nguyên