Lý giải quan niệm "Cúng cả năm không bằng Rằm tháng Giêng"

18/02/2016 19:01

Người xưa có câu "Cúng quanh năm không bằng cúng Rằm tháng Giêng". Tuy nhiên, không nhiều người biết ý nghĩa câu nói này.

Lý giải quan niệm
Với người Việt, ngày Rằm tháng Giêng là một trong những ngày rất quan trọng (Ảnh minh họa)

Người xưa có câu "Cúng quanh năm không bằng cúng Rằm tháng Giêng" hay "Đi chùa cả năm không bằng ngày Rằm tháng Giêng". Tuy nhiên, không nhiều người biết ý nghĩa của câu nói này.

Trong dân gian, Rằm tháng Giêng hiểu một cách đơn giản là ngày Rằm lớn. Ngày này có 3 lễ cúng: Một là lễ cúng khởi năm đón lộc cầu may. Hai là Tết ăn lại (Tết bù, Tết muộn) cho nhà nào dịp Tết Nguyên đán có người đau yếu, tang ma không kịp ăn Tết, nay khỏe mạnh trở lại, mọi người thư thả thì ăn bù, đi chúc Tết lại nhau một cách cởi mở, không phải kiêng khem gì. Lễ thứ 3 là cúng sao giải hạn.

Chính vì vậy, ngày rằm đầu tiên của năm mới chính là thời điểm thích hợp nhất để đi lễ chùa, cầu nguyện an lành, may mắn cho cả năm.

Nhiều tài liệu viết phong tục cúng Rằm tháng Giêng, Tết Nguyên tiêu bắt nguồn từ thời Tây Hán ở Trung Quốc với lễ hội rước đèn lồng long trọng. Chính vì thế, có nơi gọi Tết Nguyên Tiêu là Lễ hội lồng đèn hay hội hoa đăng.

Có truyền thuyết cho rằng, Tết Nguyên Tiêu bắt nguồn từ việc đồng áng. Vào dịp rằm tháng giêng, bà con nông dân khẩn trương chuẩn bị cho công việc đồng áng, nên tối ngày 15/1 âm lịch là thời điểm ra đồng ruộng tập trung cỏ khô, lá khô, châm lửa tiêu hủy sâu bọ.

Một số ý kiến khác cho rằng Rằm tháng Giêng bắt nguồn từ hoạt động của Phật giáo. Vào ngày này, chư Tăng tập trung đông đủ để nghe Phật thuyết Pháp. Bởi vậy, những người theo đạo Phật dùng ngày này để tưởng nhớ đến đức Phật. Theo truyền thống Phật giáo Nam tông, Rằm tháng Giêng còn là ngày vía của Phật tổ. Ngày này đức Phật thông báo giáo Pháp đã được thiết lập vững vàng và ngài sẽ viên tịch trong ba tháng nữa. Lúc đức Phật ở Trúc Lâm tịnh xá (thành phố Ràjagaha), 1250 vị thánh Tăng tự tập trung về ngồi vây quanh đức Phật lắng nghe bài kinh Giải Thoát Giáo.

Đức Phật đã tuyên bố đạo tròn viên mãn sau khi chứng đạo quả dưới cội Bồ đề. Ngài đã dành 45 năm đi nhiều nơi thuyết pháp. Ở tuổi 80, đức Phật quyết định chọn thị trấn nhỏ Kusinara viên tịch. Rằm tháng Giêng còn được gọi là Ngày Pháp Bảo cùng với ngày Phật Bảo (đại lễ Rằm tháng Tư) và ngày Tăng Bảo (Lễ Kathina tháng Mười). Rằm tháng Giêng trong truyền thống Phật giáo Nam tông là lễ Cúng dường đức Phật đầu năm, mong cầu phát sinh an lành, hạnh phúc.

Ngày nay, cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội, cách đón ngày rằm của người dân cũng ít nhiều thay đổi. Bên cạnh việc đi lễ chùa, các gia đình sắm sửa lễ cúng Rằm tháng Giêng tại gia đình. Tùy theo tín ngưỡng và ngành nghề, có gia đình lễ bái chư Phật, có gia đình cúng thổ công, thần tài... Tuy nhiên, trong ngày Rằm tháng Giêng nhà nào cũng phải có lễ cúng gia tiên để bày tỏ lòng hiếu kính với ông bà, cha mẹ, cảm ơn trên đã phù hộ cho con cháu an lành, làm ăn khá giả.

Mai Anh (Tổng hợp)