Hát Then được công nhận là Di sản VH phi vật thể đại diện của nhân loại

13/12/2019 10:16

Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam được ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại

Hát Then được công nhận là Di sản VH phi vật thể đại diện của nhân loại 1
Thực hành Then trở thành Di sản VH phi vật thể
​​​đại diện của nhân loại (Ảnh: TL)

Theo thông tin từ Cục Di sản văn hóa, vào lúc 15h23 phút ngày 12/12 (giờ địa phương), tại Phiên họp Uỷ ban Liên Chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 14 của UNESCO diễn ra tại Bogotá (Colombia), di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam đã chính thức được UNESCO ghi danh tại Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Uỷ ban Liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể đã thông tin, hồ sơ đề cử di sản văn hóa phi vật thể Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam đã đáp ứng được các tiêu chí để được công nhận. Các tiêu chí gồm: Thực hành Then tạo thành một phần cơ bản trong đời sống tinh thần của người Tày, Nùng, Thái, phản ánh mối quan hệ giữa con người, thế giới tự nhiên và vũ trụ. Nghi lễ Then thể hiện bản sắc văn hóa của các dân tộc này, cũng như góp phần giáo dục đạo đức, lối sống nhân đạo và bảo vệ các phong tục và truyền thống văn hóa ở Việt Nam.

Ngoài ra, việc ghi danh Nghi lễ Then sẽ làm nổi bật sự đóng góp của di sản trong việc giữ gìn bản sắc dân tộc và củng cố tình đoàn kết giữa các dân tộc. Đồng thời, cũng thu hút sự chú ý đến các di sản khác trên khắp thế giới, bao gồm các thực hành nghi lễ, nghi lễ mang tính xuất nhập thần và nghi lễ shaman.

Bên cạnh đó, sức sống của di sản được đảm bảo bởi những cá nhân, gia đình hoặc cộng đồng đã mời thầy Then đến làm lễ cầu sức khỏe, cầu an và cầu mùa. Từ năm 2001, Chính phủ đầu tư kinh phí từ các Chương trình quốc gia về văn hóa để bảo vệ di sản văn hóa của các cộng đồng dân tộc Việt Nam, trong đó có nghi lễ Then.

Các cộng đồng và nghệ nhân cũng đã tích cực tham gia lập kế hoạch, đề xuất các biện pháp bảo vệ di sản. Các nghệ nhân dân gian và các cộng đồng liên quan tích cực tham gia các giai đoạn chuẩn bị hồ sơ đề cử và đều đồng thuận. Cùng đó, di sản Then của 11 tỉnh lần lượt được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia kể từ năm 2012; và được cập nhật gần đây vào năm 2017.

Hát Then được công nhận là Di sản VH phi vật thể đại diện của nhân loại 2
Đoàn Việt Nam tại Kỳ họp của Ủy ban Liên Chính phủ Công ước 2003 (Ảnh: Cục Di sản văn hóa)

Cũng tại phiên họp này, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa - TS. Lê Thị Thu Hiền đã đọc bản cam kết thực hiện các biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ các giá trị của thực hành Then cám ơn Hội đồng thẩm định, các thành viên của Uỷ ban Liên Chính phủ, Ban thư ký đã làm việc tận tình để ghi danh di sản này của Việt Nam

Then là một thực hành nghi lễ không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam. Các lễ Then diễn tả hành trình Thầy Then (Ông Then, Bà Then) điều khiển đoàn âm binh đi từ Mường Đất lên Mường Trời để dâng lễ vật và thỉnh cầu trong lễ: cầu an, chữa bệnh, cầu mùa, chúc mừng năm mới... Khi các Thầy Then cất tiếng hát, gảy tính tẩu là khởi đầu cuộc hành trình.

Then luôn luôn được trao truyền bằng truyền khẩu khi thực hành nghi lễ Then. Các thầy Then đóng vai trò chính yếu trong việc chuyển giao các kỹ năng và bí quyết liên quan. Di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái tập trung chủ yếu ở các tỉnh vùng Đông Bắc (Bắc Giang, Bắc Kạn, Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Tuyên Quang), vùng Tây Bắc (Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai) và một số địa phương khác ở Việt Nam.

Hiểu Đồng